Cluedo
Clue
Cluedo, Anthony E. Pratt tarafından tasarlanan 2-6 oyuncu için strateji kutu oyunudur.
Cluedo, zengin bir malikânede işlenen gizemli bir cinayetin faili, silahı ve mekânını çözmeye çalıştığın klasik bir dedektiflik oyunudur. Her ipucu, rakiplerinin elinden sızdırdığın bilgilerle şekillenir; kim neyi saklıyor, kim seni yanıltıyor? Şüpheliyi, silahı ve odayı doğru tahmin etmek için mantığını ve sezgilerini ustaca birleştirmen gerekir.
Oyun Hakkında
Cluedo, Tudor Malikânesi'nin sahibi Bay Boddy'nin (İngiliz baskısında Dr. Black; Türkçe metinlerde kimi zaman yalnızca 'kurban') gizemli cinayetini çözmeye çalıştığınız bir tümdengelim (dedüksiyon) oyunudur. Cinayetin üç sırrı vardır: FAİL (hangi şüpheli), SİLAH (hangi cinayet aleti) ve MEKÂN (hangi oda). Oyunun başında her kategoriden birer kart gizlice 'Cinayet Zarfı'na konur — bunlar çözülmesi gereken sırdır. Kalan kartlar oyunculara dağıtılır. Oyuncular malikânenin odalarında dolaşıp iddialarda bulunarak, rakiplerinin ellerindeki kartları eleyerek zarfın içindeki üç kartı çıkarımlar yoluyla bulmaya çalışır. Üç sırrı da doğru bilen ve 'Suçlama' yaparak açığa çıkaran ilk oyuncu kazanır. Yanlış suçlama yapan ise oyunu kazanma hakkını kaybeder. Cluedo'da şans (zar ve kart dağılımı) rol oynasa da asıl belirleyici, elde ettiğiniz bilgiyi doğru yorumlayan mantığınızdır.
Bileşenler
Malikane Oyun Tahtası (Gameboard)
Tudor Malikânesi'nin planını gösteren tahta. 9 oda, odaları birbirine bağlayan koridor kareleri ve odalara giriş için kapı eşiklerinden oluşur. Klasik tahtada dört köşe odasının her biri gizli bir geçitle çapraz köşedeki odaya bağlıdır. Tahtanın ortasındaki merdiven/bodrum bölmesi bir oda sayılmaz, iddiaya konu olamaz.
Karakter Piyonu (Character Pawn)
Altı şüpheliyi temsil eden altı farklı renkte piyon: Bayan Kırmızı (Miss Scarlett - kırmızı), Albay Hardal (Colonel Mustard - sarı), Profesör Erik (Professor Plum - mor), Rahip Yeşil (Reverend/Mr. Green - yeşil), Bayan Tavuskuşu (Mrs. Peacock - mavi) ve Bayan Beyaz (Mrs. White - beyaz).
Silah Figürü (Weapon Token)
Altı minyatür cinayet aleti: Şamdan (Candlestick), Hançer (Dagger/Knife), Kurşun Boru (Lead Pipe), Tabanca (Revolver), İp (Rope) ve İngiliz Anahtarı (Spanner/Wrench).
Oyun Kartı (Game Card)
Üç kategoriden toplam 21 kart: 6 şüpheli kartı (her karaktere bir tane), 6 silah kartı (her silaha bir tane) ve 9 oda kartı (her odaya bir tane). Bu kartlar cinayetin çözümünü belirlemek ve oyunculara dağıtılmak için kullanılır.
Cinayet Zarfı (Confidential/Murder Envelope)
Cinayetin çözümünü saklayan zarf. Oyun başında her kategoriden birer kart (1 şüpheli + 1 silah + 1 oda) kimse bakmadan bu zarfa yerleştirilir. Oyunun amacı bu üç kartı çıkarımla bulmaktır.
Zar (Dice)
Altı yüzlü iki standart zar. Oyuncular her turda bu iki zarı atarak koridorlarda ve odalar arasında kaç kare ilerleyeceklerini belirler.
Dedektif Not Bloğu (Detective Notepad)
Tüm şüpheli, silah ve oda isimlerinin listelendiği, yaprakları koparılabilen bir not bloğu. Her oyuncu bir yaprak alır; gördüğü (elenen) kartları buraya işaretleyerek çıkarım yapar. Kalemi her oyuncunun kendisi getirir.
Puan Hesaplama
Cluedo'da puan toplama veya puan hesabı yoktur. Oyun tek bir zafer koşuluyla belirlenir: Cinayet Zarfı'ndaki üç kartı (fail, silah, mekân) doğru bilerek Suçlama yapan ilk oyuncu kazanır ve oyun anında biter. Kazanan tek kişidir; ikincilik veya beraberlik sıralaması yoktur. Başarı, ne kadar hızlı ve doğru çıkarım yaptığınıza bağlıdır — şanslı kart dağılımından çok, topladığınız bilgiyi verimli işlemek belirleyicidir.
Oyun Bitiş Koşulları
Oyun iki şekilde sonlanır: 1. ZAFERLE: Bir oyuncu doğru Suçlama yapıp Cinayet Zarfı'ndaki üç kartın da tahminiyle eşleştiğini gösterir. O oyuncu kazanır, oyun biter. 2. HERKESİN KAZANMA HAKKINI KAYBETMESİYLE: Yanlış suçlama yapan her oyuncu kazanma hakkını kaybeder (ama çürütmeye devam eder). Eğer bir oyuncu dışındaki herkes yanlış suçlamayla elenirse, geriye kalan tek oyuncu — elinde zarf kartı olmadığı için doğru çözümü kesin bilebilir — sıradaki turunda doğru suçlamayı yaparak kazanır. Bütün oyuncuların yanlış suçlama yapması durumunda ise kimse kazanamaz ve cinayet çözülemeden kalır.
Varyantlar
- İki / Az Oyunculu Varyant (Ev Kuralı): Klasik Cluedo resmî olarak 3-6 oyuncu için tasarlanmıştır (güncel Hasbro baskıları 2-6 oyuncu belirtir). Az oyuncuyla oynanırken kullanılmayan bir kart payı 'kukla el' olarak yüzü kapalı ayrı konur; oyuncular iddialarını çürütemediğinde bu kuklanın kartlarından ev kuralına göre faydalanılır (örn. bir kartı rastgele açılır). Bilgi eksikliğini dengelemek için notlar daha dikkatli tutulmalıdır. Bu bir ev kuralıdır, resmî kitapçığın standart akışı değildir.
- Güncel Hasbro Baskılarında Karakter Güncellemeleri: 2016 baskısında hizmetçi Mrs. White öldürülüp yerine biyolog Dr. Orchid getirildi. Sonraki güncel standart baskıda (F6420) altı şüpheli mesleki unvanlarla yeniden adlandırıldı: Miss Scarlett, Colonel Mustard, Mayor Green (Başkan Green), Chef White (Şef White), Solicitor Peacock (Avukat Peacock) ve Professor Plum. Silahlar, odalar ve temel dedüksiyon mantığı ise klasik hâliyle korunur. Bu güncellemeler baskıya göre değişir; klasik baskılarda özgün adlar (Mrs. White, Mr./Reverend Green vb.) kullanılmaya devam eder.
- Cluedo: Yalanın Peşinde (Liars Edition): Hasbro'nun 2019'da çıkardığı özel bir varyant baskıdır (oyunun 'güncel resmî sürümü' değil, alternatif bir edisyondur). Klasik kurallara ek olarak oyuncular çürütme sırasında blöf yapıp yalan söyleyebilir; masanın ortasındaki 'Yalancı (Liar)' düğmesi, birinin yalan söylediğinden şüphelenildiğinde kullanılır. Bu mekanik dedüksiyona bir blöf katmanı ekler. Kesin mekanik ayrıntıları baskının kendi kitapçığından teyit edilmelidir.
- Temalı Baskılar ve Cluedo Junior: Cluedo'nun Harry Potter, Game of Thrones, The Simpsons gibi lisanslı temalı versiyonları ile daha genç oyuncular için sadeleştirilmiş 'Cluedo Junior' baskısı bulunur. Temel dedüksiyon mantığı aynı kalırken karakter, silah ve mekânlar temaya uyarlanır.
- Ev Kuralları: Bazı gruplar deneyimi kişiselleştirmek için resmî olmayan kurallar ekler — örneğin bir şüpheliyi iddia etmek için o karakterin piyonunun başka bir oyuncu tarafından oynanmıyor olması şartı gibi. Bu tür kısıtlar resmî değildir; masada anlaşmayla uygulanır.