Oyun Hakkında
Scrabble'da oyuncular 15x15'lik tahtaya harf karoları yerleştirerek bulmaca düzeninde birbirine geçen kelimeler kurar. Her harfin bir puan değeri vardır; tahtadaki prim kareler ise harf veya kelime puanını ikiye ya da üçe katlar. Oyunun amacı en yüksek puanı toplamaktır. Resmi kural kitapçığı, iki kişilik bir oyunda iyi bir oyuncunun 300-400 puan aralığında skor yaptığını belirtir. Dikkat: harf dağılımı ve harf puanları OYNANAN DİLE GÖRE DEĞİŞİR. Türkçe set ile İngilizce set aynı değildir; her ikisi de 100 karodan oluşur ama harfler ve puanlar farklıdır. Aşağıdaki bölümlerde ikisi de ayrı ayrı verilmiştir.
Bileşenler
Oyun Tahtası
15x15 ızgara, toplam 225 kare. Üzerinde prim kareler ve merkez yıldız karesi bulunur.
Harf Karosu
Her karonun üzerinde bir harf ve sağ altında o harfin puan değeri yazar. 100 karonun 2 tanesi boş jokerdir ve 0 puan değerindedir.
Karo Rafı
Her oyuncuya 1 raf. Elindeki 7 karoyu diğerlerinden gizli tutarak dizmek için kullanılır.
Harf Kesesi
Karoların karıştırılıp körlemesine çekilmesi için kullanılan torba. Kese yoksa karolar tahtanın yanına yüzü kapalı olarak konup karıştırılabilir.
Puan Hesaplama
Bir turun puanı, o turda oluşturulan veya değiştirilen bütün kelimelerin puanlarının toplamıdır. Her kelimenin puanı, içindeki harflerin değerlerinin toplamıdır; jokerin değeri sıfırdır. Prim kare uygulaması: önce HARF primleri hesaplanır, sonra KELİME primleri uygulanır. Bir harf çift kat harf karesindeyse o harfin değeri ikiye, üç kat harf karesindeyse üçe katlanır. Kelimenin herhangi bir harfi çift kat kelime karesine geldiyse kelimenin tamamı ikiye, üç kat kelime karesine geldiyse üçe katlanır. Kelime primleri hesaplanırken tahtada zaten duran harfler de kelimeye dahildir. Bir kelime iki kelime primi karesini birden kaplarsa puan önce ikiye sonra tekrar ikiye katlanır (kelime değerinin 4 katı); iki üç kat kelime karesi kaplanırsa önce üçe sonra tekrar üçe katlanır (kelime değerinin 9 katı). Primler yalnızca o karonun oynandığı turda geçerlidir. Sonraki turlarda prim karedeki harf normal değeriyle sayılır. Aynı turda iki veya daha fazla kelime oluşursa her biri ayrı ayrı puanlanır. Ortak harf, varsa prim değeri de tam olarak uygulanarak her kelimede yeniden sayılır. Joker bir kelime primi karesine konursa kelimenin puanı yine ikiye veya üçe katlanır; jokerin kendi değeri yine de sıfır kalır. BİNGO: Bir oyuncu tek turda rafındaki 7 karonun tamamını oynarsa, o turun puanı hesaplandıktan SONRA 50 puan bonus ekler. Oyun sonu düzeltmesi: her oyuncunun puanından, elinde kalan oynanmamış karoların değerleri toplamı DÜŞÜLÜR. Karolarının hepsini bitiren oyuncu varsa, diğer oyuncuların elinde kalan karo değerlerinin toplamı bu oyuncunun puanına EKLENİR.
Oyun Bitiş Koşulları
Oyun, keseden bütün karolar çekildikten sonra bir oyuncunun elindeki son karoyu da oynamasıyla biter. Oyun ayrıca, artık hiçbir geçerli hamle yapılamadığında da sona erer. Son puanlar hesaplanırken her oyuncunun puanından elinde kalan karoların toplam değeri düşülür; karolarını bitiren oyuncu ise diğerlerinin elinde kalan karoların toplam değerini puanına ekler. En yüksek puana ulaşan oyuncu kazanır. BERABERLİK: Puanlar eşitse, oynanmamış karolar için düzeltme YAPILMADAN ÖNCEKİ puanı yüksek olan oyuncu kazanır. Turnuva farkı: Turnuva ve kulüp oyunlarında oyun, üst üste en az altı puansız tur geçtikten sonra oyunculardan birinin isteğiyle de bitirilebilir; ayrıca oyunu bitiren oyuncu rakiplerin kalan karo toplamının iki katını alır ve rakibin puanından düşülme yapılmaz. Bu farklar resmi ev kitapçığında yer almaz.
Varyantlar
- 9 Karolu Scrabble (resmi kitapçık varyantı): Oyun standart kurallarla oynanır, tek fark oyuncuların rafında 7 yerine 9 karo bulunmasıdır. 7, 8 veya 9 karonun tamamını tek turda oynayan oyuncu 50 puanlık bingo bonusunu alır.
- Bitiş Çizgisi Scrabble (resmi kitapçık varyantı): Kesede kaç karo kaldığına bakılmaksızın, önceden belirlenen puana ilk ulaşan oyuncu oyunu bitirir. Hedef puan oyuncu seviyesine göre değişir. İki oyunculu oyunda Başlangıç 70, Orta 120, Uzman 200. Üç oyunculu oyunda Başlangıç 60, Orta 100, Uzman 180. Dört oyunculu oyunda Başlangıç 50, Orta 90, Uzman 160. Aynı seviyedeki oyuncular aynı hedefe oynar; farklı seviyeler bir arada oynayabilir.
- Turnuva ve kulüp oyunu: Kullanılacak kelime listesi önceden belirlenir, oyun genellikle iki kişiliktir, süre saatle tutulur ve süre aşımında dakika başına 10 puan ceza uygulanır. Oyun sonu ve karo değişimi kuralları ev kurallarından biraz farklıdır.
- Scrabble Junior: Küçük çocuklar için Hasbro tarafından ayrı bir ürün olarak yayımlanan, tahtasında hazır kelimeler bulunan basitleştirilmiş sürüm. Standart Scrabble'ın bir ev varyantı değil, ayrı bir oyundur.
Oyun Hazırlığı
Oyun Akışı
Sıra soldaki oyuncuya doğru ilerler. Sırası gelen oyuncu üç şeyden birini yapar: kelime oynar, karo değiştirir ya da pas geçer. Kelime oynadıysa turunu, o turun puanını sayıp yüksek sesle söyleyerek bitirir; sonra oynadığı kadar yeni karo çekerek rafını yeniden 7'ye tamamlar (kesede yeterli karo kaldığı sürece).
İlk Kelime
İlk oyuncu elindeki en az İKİ karoyu birleştirerek bir kelime kurar ve bu kelimenin bir harfi mutlaka tahtanın ortasındaki YILDIZ karesine gelecek şekilde yerleştirir. Kelimeler soldan sağa ya da yukarıdan aşağı okunacak biçimde konur; çapraz kelime yasaktır. Merkez yıldız karesi aynı zamanda bir çift kat kelime karesidir, bu yüzden ilk kelimenin puanı ikiye katlanır.
Yeni Kelime Oluşturma Yolları
İlk turdan sonra her oyuncu tahtadaki karolara ekleme yaparak yeni kelimeler kurar. Resmi kitapçık üç yol tanımlar: (a) tahtadaki bir kelimeye ya da harflere bir veya daha fazla harf eklemek, (b) tahtadaki bir kelimeye dik açıyla kelime yerleştirmek; yeni kelime tahtadaki harflerden birini kullanmalı veya ona harf eklemelidir, (c) tahtadaki bir kelimeye tamamen paralel bir kelime koymak; bu durumda yan yana gelen bütün harfler de anlamlı kelimeler oluşturmalıdır. Bir turda oynanan tüm yeni karolar TEK bir satırda ya da TEK bir sütunda olmak zorundadır ve en az bir tam kelime oluşturmalıdır. Oyuncu, o turda oluşturduğu veya değiştirdiği bütün kelimelerin puanını alır.
Karoların Sabitliği
Bir karo tahtaya konup puanı sayıldıktan sonra artık yeri değiştirilemez ve geri alınamaz. Puanlama yapılmadan önce, yani tur bitmeden, oyuncu karolarını istediği gibi kaydırabilir.
Pas Geçme ve Karo Değiştirme
Oyuncu bir turunu karo değiştirmek için kullanabilir: rafındaki karoların TAMAMINI, bir kısmını ya da hiçbirini değiştirebilir. Değiştirilecek karolar yüzü kapalı kenara konur, keseden aynı sayıda yeni karo çekilir, ardından kapalı bırakılan karolar keseye karıştırılır. Bu hamle turu bitirir, puan getirmez. Oyuncu hiçbir şey yapmadan pas da geçebilir. NOT: Turnuva ve kulüp oyunlarında karo değişimine yalnızca kesede en az 7 karo varken izin verilir; bu sınır resmi ev kitapçığında yer almaz.
Joker (Boş) Karo
Sette 2 adet boş joker karo vardır. Joker istenen herhangi bir harfin yerine kullanılabilir. Oyuncu jokeri tahtaya koyarken hangi harfi temsil ettiğini SÖYLEMEK zorundadır ve joker oyunun geri kalanında o harf olarak kalır. Jokerin kendi puan değeri sıfırdır; ancak bir çift kat ya da üç kat KELİME karesine konursa kelimenin toplam puanı yine de ikiye veya üçe katlanır.
Oyun başlamadan hangi sözlüğün kullanılacağı kararlaştırılır. Sözlük yalnızca itiraz durumunda açılır, hamle planlamak için kullanılamaz.
Kabul Edilmeyen Kelimeler
Sözlükte bir sözcük türü olarak yer alan bütün kelimeler geçerlidir; yabancı kökenli, eskimiş, konuşma dilinden ya da argo sayılan kelimeler de sözlükte varsa oynanabilir. Şunlar KABUL EDİLMEZ: her zaman büyük harfle yazılan özel isimler, kısaltmalar, tek başına duran ön ekler ve son ekler, kısa çizgi gerektiren kelimeler, kesme işareti gerektiren kelimeler.
İtiraz Usulü
Bir hamleye, SIRADAKİ OYUNCU turuna başlamadan önce itiraz edilebilir. İtiraz edilen hamle geçersiz çıkarsa, hamleyi yapan oyuncu karolarını geri alır ve o turunu kaybeder. Hamle geçerli çıkarsa, itiraz eden oyuncu BİR SONRAKİ turunu kaybeder. Bir hamlede oluşan kelimelerin hepsine aynı anda itiraz edilir; kelimelerden yalnızca biri bile geçersizse hamlenin tamamı geçersiz sayılır. Bir itirazda yalnızca tek bir tur kaybedilir.
Tahtadaki 225 karenin 61 tanesi prim karedir. Prim kareler yalnızca ÜZERİNE YENİ KARO KONULDUĞU TURDA işler; sonraki turlarda o karedeki harf normal değeriyle sayılır.
Prim Kare Sayıları
Çift Kat Harf (harf puanı x2): 24 kare. Üç Kat Harf (harf puanı x3): 12 kare. Çift Kat Kelime (kelime puanı x2): 17 kare. Bu 17 kareye ortadaki YILDIZ karesi de dahildir. Üç Kat Kelime (kelime puanı x3): 8 kare. Toplam prim kare: 61.
Renk Kodları
Klasik tahtada açık mavi kare Çift Kat Harf, koyu mavi kare Üç Kat Harf, pembe kare Çift Kat Kelime, kırmızı kare Üç Kat Kelime anlamına gelir. Merkezdeki yıldız karesi pembedir, yani çift kat kelime karesidir. 2008'den sonraki bazı Hasbro baskılarında renkler değişmiştir (üç kat kelime turuncu, çift kat kelime kırmızı, üç kat harf yeşil, çift kat harf mavi); bu yalnızca görsel bir farktır, kural aynıdır.
Her sette 100 karo bulunur ama HANGİ harflerden kaçar tane olduğu ve harflerin kaç puan ettiği oynanan dile göre değişir. Aşağıda önce Türkçe set, sonra karşılaştırma için İngilizce set verilmiştir. Kendi kutunuzdaki karoların üzerindeki rakamlar her zaman esastır.
Türkçe Set (100 karo)
Türkçe sette Q, W ve X harfleri YOKTUR; buna karşılık Ç, Ğ, İ, I, Ö, Ş ve Ü harfleri ayrı karolar olarak bulunur. Noktalı İ ile noktasız I ayrı harflerdir ve ayrı karoları vardır; birbirinin yerine kullanılamaz. Â, Î ve Û şapkalı harfler sırasıyla A, İ ve U karolarıyla oynanır. Joker, Türkçe sette bulunmayan Q, W, X harflerini temsil edemez. 1 puanlık harfler: A: 12 taş. E: 8 taş. İ: 7 taş. K: 7 taş. L: 7 taş. R: 6 taş. N: 5 taş. T: 5 taş. 2 puanlık harfler: I: 4 taş. M: 4 taş. O: 3 taş. S: 3 taş. U: 3 taş. 3 puanlık harfler: B: 2 taş. D: 2 taş. Ü: 2 taş. Y: 2 taş. 4 puanlık harfler: C: 2 taş. Ç: 2 taş. Ş: 2 taş. Z: 2 taş. 5 puanlık harfler: G: 1 taş. H: 1 taş. P: 1 taş. 7 puanlık harfler: F: 1 taş. Ö: 1 taş. V: 1 taş. 8 puanlık harf: Ğ: 1 taş. 10 puanlık harf: J: 1 taş. Joker (boş karo): 2 taş, 0 puan. UYARI: Bu dağılım yaygın olarak kullanılan Türkçe set verisidir ancak Türkçe yayıncının resmi kural kitapçığına erişilemediği için yayıncı belgesiyle doğrulanamamıştır. Kutunuzdaki karolarla karşılaştırmanız önerilir.
İngilizce Set (100 karo)
Hasbro'nun resmi belgesinde yer alan İngilizce dağılım şudur: A: 9 taş, 1 puan. B: 2 taş, 3 puan. C: 2 taş, 3 puan. D: 4 taş, 2 puan. E: 12 taş, 1 puan. F: 2 taş, 4 puan. G: 3 taş, 2 puan. H: 2 taş, 4 puan. I: 9 taş, 1 puan. J: 1 taş, 8 puan. K: 1 taş, 5 puan. L: 4 taş, 1 puan. M: 2 taş, 3 puan. N: 6 taş, 1 puan. O: 8 taş, 1 puan. P: 2 taş, 3 puan. Q: 1 taş, 10 puan. R: 6 taş, 1 puan. S: 4 taş, 1 puan. T: 6 taş, 1 puan. U: 4 taş, 1 puan. V: 2 taş, 4 puan. W: 2 taş, 4 puan. X: 1 taş, 8 puan. Y: 2 taş, 4 puan. Z: 1 taş, 10 puan. Joker: 2 taş, 0 puan.
Sık Sorulan Sorular
İlk kelimenin bir harfi mutlaka tahtanın ortasındaki yıldız karesine gelmelidir. Yıldız karesi bir çift kat kelime karesi olduğu için ilk kelimenin puanı ikiye katlanır. İlk kelime en az iki karodan oluşmalı ve soldan sağa ya da yukarıdan aşağı okunmalıdır; çapraz yerleştirme yasaktır.
İkisinde de 100 karo vardır ama harfler ve puanlar farklıdır. Türkçe sette Q, W ve X yoktur; Ç, Ğ, İ, I, Ö, Ş ve Ü ayrı karolar olarak bulunur. Puanlar da farklıdır: örneğin İngilizce sette Z 10 puanken Türkçe sette 4 puandır, Türkçe sette en değerli harfler J (10 puan) ve Ğ (8 puan) iken İngilizce sette Q ve Z 10 puandır. Kendi kutunuzdaki karoların üzerinde yazan rakamlar her zaman geçerli olandır.
Hayır. Resmi kurala göre oyuncu jokeri koyarken hangi harfi temsil ettiğini söylemek zorundadır ve joker oyunun sonuna kadar o harf olarak kalır. Elinde gerçek harf olan oyuncunun jokeri tahtadan alması yaygın bir ev kuralıdır ama resmi kural kitapçığında yer almaz.
İtiraz eden oyuncu bir sonraki turunu kaybeder. Kelime geçersiz çıkarsa hamleyi yapan oyuncu karolarını geri alır ve o turunu kaybeder. İtiraz, sıradaki oyuncu turuna başlamadan önce yapılmalıdır. Bir hamlede oluşan tüm kelimeler aynı anda denetlenir; içlerinden biri bile geçersizse hamlenin tamamı geçersiz sayılır ve her itirazda yalnızca tek bir tur kaybedilir.
Hayır. Harf ve kelime primleri yalnızca o kareye YENİ karo konulan turda uygulanır. Sonraki turlarda o karedeki harf normal puan değeriyle sayılır. Buna karşılık kelime primi hesaplanırken tahtada zaten duran harfler de kelimenin toplamına dahil edilir.
Resmi ev kuralında bir turunuzu karo değiştirmek için kullanabilirsiniz: değiştireceğiniz karoları yüzü kapalı kenara koyar, keseden aynı sayıda karo çeker, sonra kapalı karoları keseye karıştırırsınız. Çekecek karo kalmamışsa bu hamle anlamsız hale gelir; bunun yerine pas geçebilirsiniz. Turnuva ve kulüp oyunlarında değişim yalnızca kesede en az 7 karo varken yapılabilir.
Her oyuncunun puanından elinde kalan oynanmamış karoların toplam değeri düşülür. Karolarının hepsini bitiren oyuncu varsa, diğer oyuncuların elinde kalan karo değerlerinin toplamı onun puanına eklenir. Puanlar eşit çıkarsa, bu düzeltme yapılmadan önceki puanı yüksek olan oyuncu kazanır.
Tek bir turda rafınızdaki 7 karonun tamamını tahtaya oynarsanız bingo yapmış olursunuz. Turun normal puanı hesaplandıktan SONRA 50 puan bonus eklenir; yani bonus prim karelerle katlanmaz. 9 Karolu Scrabble varyantında 7, 8 veya 9 karonun tamamını oynamak da aynı 50 puanı kazandırır.
Her zaman büyük harfle yazılan özel isimler, kısaltmalar, tek başına duran ön ekler ve son ekler, kısa çizgi gerektiren kelimeler ve kesme işareti gerektiren kelimeler kabul edilmez. Buna karşılık yabancı kökenli, eskimiş, konuşma dilinden veya argo sayılan kelimeler, üzerinde anlaşılan sözlükte yer alıyorlarsa oynanabilir. Sözlük yalnızca itiraz durumunda açılır, hamle ararken kullanılamaz.
